Motoryzacja łączy pokolenia, a w przypadku tej historii połączyła dwie łódzkie rodzinny, które wspólnie zbudowały kilka dobrze prosperujących biznesów.

Elżbieta z d. Kummer z mężem Janem Küsterem (źródło: archiwum prywatne rodziny E. Kummera)

Rodzinne koligacje

Jan Küster urodził się w Łodzi w 1900 roku. W 1930 roku ożenił się z Elżbietą z domu Kummer – siostrą Edwarda Kummera Juniora i córką Edwarda Kummera Seniora. Rodzina Kummerów jest już doskonale znana moim Czytelnikom, bo do tej pory poświęciłem im aż trzy artykuły. Kummerowie prowadzili w Łodzi przy ul. Wigury 7 doskonale prosperujący salon samochodowy oferujący Ople, Chevrolety i Buicki, własny warsztat, a także szereg innych biznesów.

Od lewej: Elżbieta z d. Kummer, Edward Kummer Sr., Jan Küster, Bernard Kummer z żoną, Edward Kummer Jr., lata 60. (źródło: archiwum prywatne rodziny E. Kummera)

Dzięki wsparciu swojego teścia oraz szwagra, Jan w 1930 roku otworzył własny warsztat samochodowy przy ul. Łomżyńskiej 13 w Łodzi, a więc na posesji należącej do Kummerów. Pod tym samym adresem Kummerowie prowadzili biznes związany z produkcją rurek izolacyjnych wykorzystywanych w instalacjach światła i siły. Jednak to nie tylko kwestia rodzinnych koligacji, bo Küster był świetnie przygotowany do pracy przy samochodach i motocyklach.

źródło: Księga Adresowa Miasta Łodzi 1937 / 1939

Inżynier z powołania

Technikum w Mittweidzie w Niemczech Jan Küster ukończył w 1923 roku i jeszcze w trakcie nauki praktykował w warsztacie we Wrocławiu u Ernsta Lehmanna. Po zakończeniu nauki w latach 1923 – 1925 pracował jako pomocnik sztygiera, później jako samodzielny sztygier, aż w końcu został kierownikiem ruchu maszynowego w kopalni Blüchera. Zgodnie z zaświadczeniem wystawionym przez Dyrekcję Kopalń i Hut Księcia Donnersmarck w Świętochłowicach – Jan Küster stanowisko opuścił na własne żądanie, aby wstąpić do interesu swojego ojca. Tak też się stało, bo od stycznia 1926 roku do końca grudnia 1929 roku Jan pracował w warsztacie swojego ojca Karola Küstera Seniora przy ul. Piotrkowskiej 165. Po ślubie z Elżbietą Kummer, w 1930 roku, rozpoczął działalność na własny rachunek, otwierając warsztat przy ul. Łomżyńskiej 13.

Projekt warsztatu Jana Küstera przy ul. Łomżyńskiej 13 w Łodzi (źródło: APŁ)

Polacy z Gdańska

Rodzina Küsterów legitymowała się obywatelstwem Wolnego Miasta Gdańska, co w łódzkim magistracie rodziło pewne problemy. Urzędnicy nie do końca wiedzieli, czy powinni rozpatrywać sprawy Küsterów tak jak obywateli polskich, czy jak obywali obcego państwa. W toku tych niejasności Jan Küster musiał dostarczyć kilka zaświadczeń potwierdzających swoje uzdolnienia zawodowe, aby mógł rozpocząć własną działalność. Wśród dokumentów znajdziemy zaświadczenia wydane przez dobrych znajomych Küstera, a więc przez Alfreda Keilicha, Edwarda Kummera, czy też samego Karola Küstera.

Zaświadczenie dot. zdolności zawodowych inż. Jana Küster wydane przez Alfreda Keilicha (źródło: APŁ)

Karol Küster i Synowie

Cała rodzina Küsterów była związana z motoryzacją. W 1922 roku Karol Küster Senior wraz z synami Karolem Juniorem i Wernerem założyli spółkę, która zajmowała się handlem różnymi towarami. Przedsiębiorstwo miało swoją siedzibę w Łodzi przy ul. Sienkiewicza 23. Tam prowadzono sprzedaż różnych artykułów rowerowych, motocyklowych i samochodowych. Küsterowie prowadzili również przedstawicielstwo sprzedaży samochodów Tatra. Z biegiem czasu firma przeniosła swoją działalność na ul. Piotrkowską 165, gdzie w dalszym ciągu naprawiano motocykle, rowery i samochody. W ofercie firmy, oprócz samochodów Tatra, pojawiły się również motocykle B. S. A, Puch i Ariel.

Reklama prasowa warsztatu Karol Küster i Synowie, który znajdował się przy ul. Piotrkowskiej 165 w Łodzi (źródło: Ilustrowana Republika nr 128 / 1929)

Gdy z biznesu wycofał się Karol Sr., biznes przejęli jego synowie Karol Jr. i Werner, którzy utworzyli nową spółkę. Zbiegło się to w czasie z przeniesieniem warsztatu na dziedziniec kamienicy przy ul. Piotrkowskiej 171/173. Tam powstało prawdopodobnie pierwsze w przedwojennej Łodzi przedstawicielstwo Mercedes – Benz, a później również i BMW. Samochody Tatra od Küsterów nabył między innymi znany w Łodzi chirurg Leopold Dengel, a także lokalny oddział spółki Naftagol. Dosłownie po sąsiedzku, bo w oficynie kamienicy przy ul. Piotrkowskiej 173 swój salon samochodów Oświęcim – Praga prowadził Alfred Keilich, któremu poświęciłem osobny artykuł.

Reklama prasowa Mercedes-Benz z 1939 roku. Zauważymy zmianę nazwy firmy na Karol Küster i Spółka oraz nowy adres przedstawicielstwa, które znajdowało się przy ul. Piotrkowskiej 171/173 w Łodzi.

Automobiliści

Werner i Karol Jr. już w 1929 roku figurowali na liście członków Łódzkiego Automobil-Klubu i aktywnie brali udział w różnych rajdach, startując głównie Tatrami. Były to wydarzenia lokalne o niewielkiej randze. Werner był ponadto zawziętym motocyklistą, dlatego w połowie lat 30. został wybrany wiceprezesem sportowego klubu mniejszości niemieckiej Union Touring Łódź. W obu tych organizacjach swój udział miał również Edmund Tesche, który prowadził salon Austro – Daimlera przy ul. Piotrkowskiej 175. Jego bardzo zawiłe życiowe losy opisałem w artykule Wszechpotężny Edmund Tesche z Łódzkiego Automobil-Klubu.

Werner Küster na motocyklu Wanderer (źródło: archiwum prywatne rodziny E. Kummera)

Smród benzynowy!

Zabawnym epizodem z warsztatowego życia Küsterów był donos złożony w 1928 roku przez Juliusza Wiedera do Wydziału Przedsiębiorstw Miejskich przy Magistracie m. Łodzi. Pan Wieder, który przy ul. Piotrkowskiej 165 prowadził zakład szczotkarski, ale przede wszystkim mieszkał, poskarżył się, że do jego mieszkania przez okna i podłogę dostaje się smród benzynowy. W swoim donosie wyjaśnił, że warsztat samochodowy Karola Küstera znajdujący się w pomieszczeniu na parterze kamienicy zaczynał swoją pracę około godz. 14:00 i prowadził ją aż do późnych godzin nocnych, co było bardzo uciążliwe dla Wiedera. Oprócz zapachu benzyny i spalin, który przedostawał się do mieszkania, pracom w warsztacie towarzyszył hałas wypróbowywanych silników zarówno w warsztacie, jak i na podwórzu.

Motocykle były bardzo ważną gałęzią biznesu Küsterów (źródło: Przegląd Sportowy 34/1932)

Ciekawostka językowa

W piśmie Wiedera przeczytamy – Pod mieszkaniem mojem na parterze mieści się w większej ubikacji, będącej z przeznaczenia mieszkaniem, samochodowy warsztat reparacyjny firmy Karol Küster i Synowie, albo smród benzyny […] napełnia moje ubikacje mieszkaniowe w ten sposób, że pozostawanie się w takowych jest niemożebne. Znaczenie słowa ubikacja w przedwojennej Polsce było nieco inne niż to, z którym kojarzmy je współcześnie. Otóż pochodzi ono od niemieckiego – Ubikation oznaczającego kwaterę lub koszary, które z biegiem czasu zaczęło oznaczać po prostu pomieszczenie czy też pokój. Znacznie później określano w ten sposób toaletę. Tak więc Küster nie prowadził swojego warsztatu w wychodku, a po prostu w pomieszczeniu, które według Wiedera powinno pełnić funkcję mieszkalną, a nie warsztatową. Może właśnie taki donos przyczynił się do tego, że rodzinny biznes musiał zostać przeniesiony nieco dalej, bo na ul. Piotrkowską 171/173.

Projekt warsztatu Karola Küstera przy ul. Piotrkowskiej 171 w Łodzi (źródło: APŁ)

Jeśli podobał Ci się ten artykuł, to zachęcam żebyś rozważył postawienie mi symbolicznej kawy. To bardzo proste i nie wymaga rejestracji. Kłaniam się i bardzo dziękuję za Twoje wsparcie!

Autor tekstu: Sławomir Poros Jr.